Sytauacja nauki języka polskiego jako ojczystego w szkołach niemieckich
Zarys historyczny
W 1994 roku wprowadzono naukę języka polskiego jako ojczystego do szkół publicznych w Bonn i w Bremie. Po długich staraniach nauczycieli i rodziców wprowadzono w roku szkolnym 1996/97 lekcje języka polskiego w Düssledorfie, w Kolonii i Viersen, co stanowiło zaczątek pozytywnego rozwoju oświaty polskiej w Północnej Nadrenii i w całych Niemczech. W 1997 roku został założony Związek Nauczycieli Języka Polskiego i Pedagogów, dzięki pracy którego liczba uczniów znacznie wzrosła i nadal rośnie. Zajęcia w szkołach odbywają się w 2006 roku już w pięciu Landach: w Północnej Westfalii, Bremie, Hamburgu, Saksonii Dolnej i Nadrenii-Palatynacie. Powstała też inicjatywa rodziców i nauczycieli w Württemberdze, w kraju Saary i Bawarii.
Program nauczania i uzupełniające zajęcia pozaszkolne
Program szkolny realizowany jest według wytycznych norm europejskich. Komunikacja, nabywanie umiejętności posługiwania się językiem ale i elementy literatury, historii, geografii czy tradycji są w programie nauczania. Dokładając wszelkich starań, aby literatura, historia, tradycja i wychowanie w duchu chrześcijańskim nie pozostały tylko elemenetami wychodzimy poza ramy obowiązującego programu. Działalność Związku Nauczycieli Języka Polskiego i Pedagogów obejmuje dlatego też szeroki zakres zajęć i imprez pozaszkolnych, które realizowane są dzięki charytatywnej pracy nauczycieli.
- Na comiesięcznych spotkaniach w VHS Leverkusen koło Kolonii od 1997 roku, zajmujemy się:
- przygotowaniem imprez i projektów szkolnych,
- opracowywaniem i prezentacją konspektów,
- pracą nad podręcznikiem,
- prezentacją i omówieniem nowych zarządzeń szkolnych,
- przygotowaniem egzaminów,
- omawianiem aktualności z Instytutu Landowego w Soest i Ministerstwa do Spraw Szkolnych w Düssledorfie.
- Szkolenia dla nauczycieli
Do tej pory odbyło się już 19 szkoleń z udziałem metodyków z Lublina oraz szereg szkoleń wewnętrznych.
- Dwie Ogólnoniemieckie Konferencje Nauczycielskie w listopadzie 2004 i listopadzie 2005 dla nauczycieli i specjalistów z dziedziny oświaty. Trzecia konferencja odbędzie się w listopadzie 2006, na którą zapraszamy jak zwykle również i niezrzeszonych nauczycieli w Związku Nauczycieli Języka Polskiego.
- Coroczne imprezy dla uczniów, mające na celu zachowanie tradycji polskich (mikołajki, andrzejki, ostatki, Dzień Dziecka, Dzień Matki ).
- Coroczne imprezy dla uczniów związane z polskimi świętami i wydarzeniami narodowymi (3 Maja, 11 Listopada, 20 i 25 Obchody Powstania Solidarności, 60-lecie Powstania Warszawskiego).
- Imprezy integracjne - wystawy i konkursy młodych talentów związane np. z wejściem Polski do Unii, z Rokiem Europejskim, konkursy wiedzy o polskiej sztuce.
- Warsztaty taneczne dla uczniów.
- Zespół taneczny "Stokrotki" prowadzony przez nauczycielki Związku przy Misji Katolickiej w Kolonii od września 2003 roku.
- Wycieczki historyczne dla uczniów do Polski
Do tej pory odbyło się już 19 wycieczek o tematyce krajoznawczej i historycznej:
- Kraków, Oświęcim, Wieliczka, Zakopane, Krynica,
- Warszawa, Zelazowa Wola,
- "Złota polska jesień" we "Wrocławiu, Jeleniej Górze i Sudetach,
- "Podróż Szlakiem Pierwszych Piastów": - Poznań, Gniezno, Biskupin, Toruń),
- Gdańsk, Malbork, Gdynia, Gdańsk-Oliwa.
W Gdańsku był realizowany projekt związany z 20-leciem Solidarności, podczas którego uczniowie przeprowadzali wywiady z byłymi działaczami Solidarności, zapoznali się z dokumenatmi wystawy w Stoczni Gdańskiej. Po powrocie do Nimiec przeprowadzali również wywiady ze swoimi rodzicami, a wyniki tych rozmów i materiały z projektu w Gdańska zostały udokumentowane w Katolickiej Szkole w Kolonii na dwujęzycznej wystawie "Europa wczoraj i dziś", którą otwierali przedstawiciele ministerstwa niemieckiego i polskiego. Wystawę odwiedziła polska grupa parlamentarna z Warszawy. Podobna wystawa została zorganizowana też i w Duisburgu.
- Wymiana szkolna
Z uczniami z Liceum im.Staszica z Warszawy odbyła się wymiana szkolna. 30 uczniów goszczących 7 dni w Kolonii i w okolicach, brało udział we wspólnych projektach z uczniami z Niemiec.
- Coroczne uroczystości zakończenia roku szkolnego z wręczniem nagród dla 10-klasistów w Konsulacie Generalnym w Kolonii; takich imprez odbyło się już 9.
- Spotkania z pisarzami np. Czesławem Miłoszem
- Imprezy dla nauczycieli:
- Dzień Nauczyciela;
- Wycieczka na Targi Książki do Frankfurtu na spotkanie z polskimi pisarzami;
- Uroczyste spotkania z przedstawicielami niemieckich władz oświatowych;
- W 2004obyło się odznaczenie medalami MENiS-u niemieckich urzędników z Bezirksregierung (Okręgowego Kuratorium) i z Ministerstwa do Spraw Szkolnych;
- Wycieczka integracyjna "Śladami Jana Pawla II" do Wadowic, Zakopnago i Krakowa.
- Ogólnoniemieckie protesty przciwko planom redukcji etatów nauczycieli:
- Protest w Północnej Nadrenii-Westfalii.
Związkowi Nauczycieli Języka Polskiego i Pedagogów po długich i żmudnych pertraktacjach udało się przekonać niemieckie władze landowe i oświatowe o słuszności argumentów popierających rozwój języka polskiego w Niemczech.
Pod protestem przeprowadzonym w kraju i poza granicami podpisało się ponad 2000 osób, w tym także uczestnicy IV Forum Oświaty w Krakowie. Po dwukrotnej wizycie przewodniczącej w Landtagu w Düssledorfie na posiedzeniu polsko-niemieckiej grupy parlamenatarnej i na spotkaniu parlamentarztystów z przedstawicielami wszystkich grup językowych akcja protestacyjna została uwieńczona sukcesem. Plany redukcji etatów nauczycieli języka polskiego nie doszły do skutku. Dla porównania 1/3 nauczycieli innych języków została poddana redukcji.
Wszystkim osobom, które poparły nasz protest pragniemy jeszcze raz przekazać najserdeczniejsze wyrazy podziękowania w imieniu uczniów, rodziców i nauczycieli.
- Protest w Dolnej Saksonii.
W 2004/2005 roku plany redukcji etetów przejął również rząd Dolnej Saksonii.
Przeprowdzona wspólnie z rodzicami i nauczycielką panią Reginą Rudolf akcja protestacyjna, do której dałączył też i Konsulat Generalny w Hamburgu przyniosła pozytywne efekty. Również i tym razem akcja protestacyjna zakończyła się sucesem. Dzieci z okolic Osnabrück mają ponownie możliwość uczenia się języka polskiego jako ojczystego w szkole niemieckiej.
- Pomoc organizacjom i członkom niezrzeszonym w ZNJPiP:
- oferujemy pomoc w oragnizacji szkół;
- zaopatrzeniu szkół w książki i pomoce dydaktyczne;
- zapraszamy na szkolenia;
- przekonujemy nie tylko stronę niemiecką o konieczności wprowadzania i rozwoju nauki języka polskiego, ale również i rodziców, udzielając informacji o ich prawach wynikających z bilaterealnych umów i niemieckich zarządzeń szkolnych. W ciagu 7 lat, dzięki temu, powstały szkoły z nauką języka polskiego w 34 miastach.
- Współpraca z urzędami i organizacjami oświatowymi:
- z Generalnym Konsulatem w Kolonii,
- z Ambasadą Polską w Berlinie,
- z Misją Katolicką,
- z MEN,
- ze "Wspólnotą Polską",
- z Semper Polonią,
- z MSZ,
- z Senatem RP,
- z niemieckimi władzami oświatowymi, z kuratorium wojewódzkim (Bezirksregierung), Ministerstwem do Spraw Szkolnych w Düsseldorfie, z Instytutem landowym w Soest (Lanadesinstitut),
- współpraca z czasopismem "Kurier Polonica",
- współpraca z Uniwersytetem w Kolonii i czasopismem literackim "Zarys".
Związek Nauczycieli Języka Polskiego i Pedagogów popiera każdą formę nauczania języka polskiego i dlatego otwary jest na współpracę z każdą inną organizacją promująca naukę języka polskiego i ze wszystkimi nauczycielami języka polskiego w Niemczech. Dlatego też wśród członków Związku a także i Zarządu Związku swoje już stałe miejsce znalazły nauczycielki uczące przy Misji Katolickiej oraz przy Macierzy Szkolnej. Zapraszymy wszystkich do współpracy.
Problemy rozwoju nauki języka polskiego w szkołch niemieckich
1. Problemy w Północnej Westaflii
- Plany redukcji etatów nauczycieli w NRW
Redukcja etatów nauczycieli języków ojczystych w Północnej Westfalii od 2002 roku uniemożliwiła i dalej uniemożliwia pozytywny rozwój nauki języka polskiego w Niemczech. Pozytywnie zakończone akcji protestacyjnej nie zakończyło problemów w Północnej Nadrenii Westfalii.
- Hamm, Kleve, Lüdingshausen, Dülmen
Od 2002 roku rodzice i uczniowie wraz ze Związkiem Nauczycieli Języka Polskiego i Pedagogów dokładają wszelkich starań, aby wprowadzić naukę języka polskiego jako ojczystego w Hamm, Kleve oraz w Lüdingshausen i Dülmen.
W Hamm na lekcje zapisało się już około 100 uczniów, w Kleve 60. Ograniczenia budżetu państwowego uniemożliwiły wprowadzenie lekcji języka polskiego do szkół publicznych w tych miastach. Związek Nauczycieli Języka i Pedagogów zabiega o finansowe wsparcie inicjatywy nauczycieli, którzy podjęli się mimo tych trudności prowadzenia lekcji nauki języka polskiego.
We wrześniu 2005 roku uzyskaliśmy już pierwszy list z Ministerstwa do Spraw Szkolnych z Düssledorfu zapowiadający ewentualnie pozytywną decyzję w sprawie Kleve i Hamm w najbliższej przyszłości.
2. Dolna Saksonia
- Próby redukcji etatu nauczycielki w okręgu Osnabrück;
- Ogranicznie nauki języka ojczystego do klasy 4.
Pozytynie zakończone akcji prptestacyjnej w okolicach Osnabrück takze i tu nie zakończyło problemów Dolnej Saksonii. W roku szkolnym 2005/2006 Ministerstwo do Spraw Kultury w Hannoverze zapowiedziało nowe plany innego typu redukcji. Języki ojczyste będą nauczane tylko w klasach szkoły podstawowej tj. do klasy 4. Kontynuowanie nauki języka polskiego w starszych klasach będzie możliwe tylko w kółkach zainteresowań szkolnych ( tzw. Arbeitsgemienschaft).
3. Badenia Württembergia
Z Ministerstwa do Spraw Szkolnych z Württembergii uzyskaliśmy tylko deklarację jedynie o możliwości udostępnienia nauczycielce pomieszczeń przez niemieckie władze oświatowe. Strona niemiecka oczekuje, że Państwo Polskie przejmie koszty podręczników i koszty wynagrodzeń nauczycieli.
4. Bawaria
Ministerstwo do Spraw Szkolnych z Monachium wykazało całkowity brak zainterwsownia wprowadzeniem lekcji języka polskiego do szkół niemieckich. W odpowiedzi Ministerstwa z Monachium czytamy, że "traktaty polsko-nimieckie strona niemiecka realizuje tym, że wprowdza lekcje języka niemieckiego jako obcego dla cudzoziemców".
5. Likwidacja Instytutów Slawistyki/Polonistyki na uniwersytetatch w całych Niemczech
W ostatnim okresie zamknięto kolejną slawistykę zachodnią/polonistykę w Niemczech i to o tak wielkiej tradycji jaką jest slawistyka na uniwersytecie Humboldta w Berlinie.
Od 1995 dokonano redukacji etatów pracowników akademickich slawistyki o 27% w całych Niemczech. Panuje tendencja redukowania wszystkich wolnych miejsc pracy pracowników Instytutów Slawistyki po ich przejściu na emeryturę. Redukcji etatów dokonano już w Münster, Saabrücken, Mannheim i w Rostock. Pracownicy polonistyki w Kolonii mają zapewnienie pracy tylko do roku 2010.
Podsumowanie:
Przedstawiliśmy Państwu stan rozwoju nauki języka polskiego w szkolnictwie niemieckim w roku 2006, czyli 15 lat po podpisaniu bilateralnych traktatów, w drugim roku członkostwa Polski w Unii Europejskiej, w Roku Języka Polskiego ogłoszonego przez Senat RP. Czyż nie zasługuje ta problematyka na większą uwagę naszego Rządu i na uwagę Parlamentu Europejskiego?
Postulaty do Rządu Polskiego, Ministerstwa Edukacji Narodowej
i Parlamentu Europejskiego
- W kolejnej fazie starań o wprowadzenie lekcji w Kleve, Hamm, Dülmen, Recklinshausen Württemberdze i Monachium potrzebujemy zwiększonego poparcia politycznego Państwa Polskiego.
- Zwaracamy się do Państwa Polskiego o kontynuowanie finansowego wsparcia dla nauczycieli pracujących bez wynagrodzenia ze strony niemieckiej.
- Zwracamy się do Ministerstwa Edukacji Narodowej o dalsze zaopatrywanie nas w niezbędne podręczniki. W większości Landów Państwo Niemieckie nie partycypuje w kosztach materiałów dydaktycznych.
- Zwracamy się do Ministerstwa Edukacji Narodowej i Rządu Państwa Polskiego o współpracę i dofinansowanie wizyty w Polsce urzędników niemieckich z Ministerstwa do Spraw Szkolnych oraz z wojewódzkiego Kuratorum (Bezriksregierung). Celem wizyty jest zaciśnienie współpracy polsko-niemieckiej w zakresie oświaty a przy okazji przedstawienie zakresu dofinansowania szkół niemieckich w Polsce przez Państwo Polskie.
- Zwracanmy sie do Senatu o dofinansowanie miejsca pracy lektoratu na slawistyce zachodniej/polonistyce Uniwersytetu Kolońskiego. Rosnąca liczba studentów zainteresowanych nauką języka polskiego przekracza możliwości zatrudnionych pracowników.
- Dla podkreślenia wagi, jaką Państwo Polskie udziela rozwojowi nauki języka polskiego w Niemczech, bardzo prosimy przedstawicieli Rządu Polskiego, Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz Organizacji "Wspólnota Polska" o uczestniczenie w obchodach 10-lecia Związku Nauczycieli Języka Polskiego i Pedagogów, które odbędzie się na jesieni 2007 roku.
- Zwaracamy się z prośbą do Rządu Polskiego i Parlamentu Europejskiego o wyciągniecie konsekwencji z braku realizacji traktatów przez stronę niemiecką.
Liliana Barejko-Knops
Przewodnicząca Związku Nauczycieli Języka Polskiego I Pedagogów w Niemczech