Są wartości ogólnoludzkie, ale są też wartości specyficzne dla każdego narodu. Są nimi język, kultura, świadomość korzeni. Edukacja narodowa, bo tak trzeba nazwać pracę z dzieckiem na obczyźnie, jest to trudna do przecenienia inwestycja. Na pewno naczelnym celem edukacji jest utrzymanie za granicą polskości, poczucia związków z krajem ojców. Języka nie trzeba nauczać, ale trzeba używać, aby pozostał żywy. Edukacja narodowa za granicą, jeżeli ma być owocna, powinna być integralna, prowadzona w domu, w szkole, w stowarzyszeniach, w kościele.
    Każda społeczność, jeśli chce przetrwać, odgrywać pewną rolę, musi mieć tych, którzy sprawują "rząd dusz".

    To do nas - nauczycieli skierował słowa Nasz Wielki Rodak Ojciec Święty Jan Paweł II:
"Starajmy się rozwijać i pogłębiać w sercach dzieci i młodzieży uczucia patriotyzmu i więź z ojczyzną ojców. Wyczulać na dobro wspólne narodu i uczyć ich odpowiedzialności za przyszłość. Wychowanie młodego pokolenia w duchu miłości Ojczyzny ma wielkie znaczenie dla przyszłości narodu. Nie można bowiem dobrze służyć narodowi nie znając jego dziejów, bogatej tradycji i kultury. Polska potrzebuje ludzi otwartych na świat, ale kochających swój kraj rodzinny".

    Najważniejszym dokumentem dotyczącym oświaty polonijnej był traktat polsko - niemiecki z 17 czerwca 1991 roku, przedłużony w 2001 roku. W dokumencie tym prawo do zachowania i pielęgnowania własnej tożsamości narodowej, kulturowej czy religijnej (dostęp do nauczania języka kraju pochodzenia) zostało jasno i wyraźnie uwzględnione w Art. 21 pkt 1 i 2 oraz Art. 25 pkt 1 i 3. Warto je przypomnieć:

Artykuł 21. Punkt 1
...umawiające się strony będą na swych terytoriach chroniły tożsamość etniczną, kulturową, językową i religijną oraz tworzyły warunki do wspierania tej tożsamości;

Artykuł 21. Punkt 2
...umawiające się strony będą umożliwiać i ułatwiać podejmowanie działań na rzecz wspierania m.in. polskiej grupy etnicznej i jej organizacji;

Artykuł 25. Punkt 1
...obie strony potwierdzają gotowość do umożliwienia wszystkim zainteresowanym osobom pełnego dostępu do języka i kultury drugiego kraju i będą popierać odpowiednie państwowe oraz prywatne inicjatywy.

Artykuł 25. Punkt 3
...obie strony opowiadają się za rozszerzeniem możliwości nauki języka drugiego kraju w szkołach, uczelniach i innych placówkach oświatowych.

    Niestety strona niemiecka do tej pory nie wydała stosownych przepisów wykonawczych, które umożliwiłyby realizację uzgodnień traktatowych.
    Takie przepisy wykonawcze i ustawy wydał Minister Edukacji Narodowej już we wrześniu 1991 roku oraz w marcu 1992 roku. Na ich podstawie Departament Administracji Publicznej MSWiA (dane za 2000 r.) udzielił pomocy finansowej mniejszości niemieckiej w kwotach: ponad 3,1 miliony euro na szkolnictwo, blisko 60 tys. euro na zakup podręczników, 65 tys. euro na projekty społeczno - kulturalne, oraz 100 tys. euro na wydawanie czasopism. Również Ministerstwo Kultury przyznało dotacje w wysokości około 170 tys. euro na projekty mniejszości niemieckiej.
    Nauczanie języka niemieckiego jako ojczystego w Polsce pokrywane jest w całości ze środków państwowych.

    Natomiast Rząd Federalny Niemiec przeznacza rocznie około 200 tys. euro na projekty polskiej grupy etnicznej, ale w ramach tej kwoty nie mogą być finansowane projekty obejmujące nauczanie języka polskiego.
    Władze federalne twierdzą, że nauczanie języka polskiego jest w kompetencji ministerstw krajów związkowych. Te zaś zachowują się tak, jakby postanowienia traktatu ich nie dotyczyły.
    Władze krajów związkowych wspierają finansowo naukę języka polskiego jako ojczystego dla około 2300 dzieci w publicznych szkołach, w tym 1900 dzieci w Nadrenii - Westfalii (dane za 2005 r.) oraz wspomagają finansowo(około 20 tys. euro)organizacje: Polską Macierz Szkolną i Towarzystwo Szkolne "Oświata" (naukę języka polskiego w tych organizacjach pobiera około 600 uczniów).
    Chrześcijańskie Centrum Krzewienia Kultury, Tradycji i Języka Polskiego w Niemczech (organizacja, którą tutaj reprezentuję i pełnię w niej funkcję koordynatora nauczania przedmiotów ojczystych) prowadzi naukę przedmiotów ojczystych dla 3594 dzieci, nie otrzymuje żadnego wsparcia finansowego od władz federalnych ani od władz krajów związkowych.
    Dane, które przedstawiłam, dotyczą nauczania języka polskiego jako ojczystego. Niewiele lepiej przedstawia się sytuacja nauczania języka polskiego jako obcego.
    Państwo polskie finansuje w szkołach publicznych naukę języka niemieckiego jako obcego dla około 2 milionów dzieci i młodzieży, podczas gdy państwo niemieckie finansuje naukę języka polskiego jako obcego dla około 2500 dzieci. Łatwo zauważyć olbrzymią dysproporcję w nauce języka obcego w szkołach publicznych obu państw. Po wejściu Polski do Unii Europejskiej nauczanie języka polskiego jako obcego ma jednak dobre perspektywy. Polskojęzyczni rodzice są zainteresowani, by dzieci uczyły się języka polskiego jako obcego, zwłaszcza, że oceny z tego przedmiotu liczą się do świadectw maturalnych.

    I Zjazd Nauczycieli Języka Polskiego w Niemczech, który odbył się w ubiegłym roku zgromadził nauczycieli i działaczy z największych i liczących się organizacji oświatowych w Niemczech. Przedmiotem obrad Zjazdu była promocja języka polskiego w Niemczech w warunkach Unii Europejskiej oraz wspólna koncepcja oświaty polonijnej. Praca powstałych komisji zjazdowych zaowocowała wnioskami. Oto niektóre z nich:

• oddziaływanie i zachęcanie do poznawania języka, kultury i historii Polski w środowisku, w którym przyszło nam mieszkać i żyć;
• organizowanie dni polskich dla lokalnych społeczności, w których żyjemy;
• organizowanie w ramach szkoleń metodycznych dla nauczycieli języka polskiego zajęć poświęconych portfolio językowemu. Podkreślanie funkcji portfolio w promowaniu języka polskiego;
• odkrywanie i pielęgnowanie poloników w miejscu swojego zamieszkania i upowszechnianie wiedzy o nich w danym środowisku;
• włączenie pedagogicznego środowiska polskiego w organizację różnych form spędzania wolnego czasu dzieci i młodzieży - współpraca z lokalnym urzędem do spraw dzieci i młodzieży;
• kontynuowanie prac Zespołu ds. Nauczania Języka Polskiego przy Ambasadzie RP w Berlinie oraz regularne, co dwa lata, zjazdy nauczycieli języka polskiego jako platformy spotkań wytyczających kierunki programowe języka polskiego;
• promowanie języka polskiego poprzez olimpiady i konkursy dopasowane do poziomu polonijnego, a nie krajowego;
• apel do polskich pracowników naukowych przygotowujących podręczniki dla Polonii, by konsultowali je z nauczycielami języka polskiego pracującymi i działającymi w Niemczech.

    Na dzień dzisiejszy nauką języka polskiego w Niemczech objętych jest ok. 2% dzieci z grupy etnicznej polskiej. Ten niezadowalający stan jest spowodowany z jednej strony silną presją integracyjną, rozumianą przez stronę niemiecką jako asymilacja, a z drugiej strony brakiem skutecznych działań polskiej strony rządowej w realizacji postanowień traktatowych w sprawie finansowania szkolnictwa polskiego.
    Podczas Zjazdu organizacje oświatowe miały okazję przedstawić swoje osiągnięcia i problemy.

    Stowarzyszenie "Chrześcijańskie Centrum Krzewienia Kultury, Tradycji i Języka Polskiego w Niemczech T.z." zostało założone w październiku 1994 r. i zarejestrowane w niemieckim sądzie administracyjnym w Würzburgu w marcu 1995r., uzyskując równocześnie status organizacji wyższej użyteczności publicznej. Stowarzyszenie zostało założone wykorzystując zapisy traktatu niemiecko-polskiego o dobrosąsiedzkich stosunkach z 17 czerwca 1991 roku. Jako podstawowe cele organizacji, członkowie założyciele wpisali do statutu między innymi:
- popieranie nauki języka polskiego, kultury i tradycji polskich w Niemczech,
- wychowanie młodego pokolenia w duchu i w zgodzie z nauką Kościoła rzymsko-katolickiego,
- popieranie przyjaźni i wymiany kulturalnej między narodem polskim i niemieckim.

    Stowarzyszenie, nazywane potocznie "Chrześcijańskim Centrum", zrzesza katolicką Polonię i polskich katolików skupionych i działających społecznie w polskich ośrodkach duszpasterskich. W Niemczech istnieje obecnie 65 takich ośrodków. Na podstawie ankiety przeprowadzonej jesienią 2003 r. w większości polskich parafii zorganizowana jest regularna katecheza w języku polskim, a w blisko pięćdziesięciu nauka języka polskiego, często połączona dodatkowo z nauką geografii lub historii Polski. W różnych formach zajęć w języku polskim uczestniczy obecnie łącznie blisko 8500 dzieci i młodzieży. W parafialnym szkolnictwie (tzw. "Szkoły Przedmiotów Ojczystych"), które jest integralną częścią "Chrześcijańskiego Centrum", pracuje blisko 150 nauczycieli świeckich. Systematyczną nauką języka polskiego prowadzoną w stowarzyszeniach objętych jest blisko 2660 dzieci.
    W niektórych ośrodkach istnieją oprócz szkół, biblioteki, chóry czy młodzieżowe zespoły muzyczne, a oprócz zajęć lekcyjnych organizowane są imprezy o charakterze religijno-kulturalnym z udziałem dzieci i rodziców, takie jak: Dzień Matki, Dzień Nauczyciela, konkursy szkolne, festiwale piosenki dziecięcej, odwiedziny Św. Mikołaja, przedstawienia Jasełek, festyny sportowe, Majówki czy uroczyste zakończenia roku szkolnego połączone z przedstawieniami teatralnymi. Czasami wydawane są biuletyny szkolne, bogato ilustrowane zdjęciami i artykułami będącymi podsumowaniem całorocznych wydarzeń szkolnych. Specyfiką wymienionych ośrodków kulturalno-oświatowych jest ich uzupełniający charakter w stosunku do szkół niemieckich, do których uczęszczają wszystkie dzieci. Całkowity koszt prowadzenia wszystkich szkół Przedmiotów Ojczystych przy PMK w Niemczech wynosi 400-500 tysięcy euro rocznie i ponoszony jest przez rodziców, księży i ośrodki parafialne.
    W kwietniu 1998 roku wspierając wysiłki do wyłonienia wspólnej reprezentacji Polonii Niemieckiej, "Chrześcijańskie Centrum" stało się członkiem założycielem Konwentu Organizacji Polskich w Niemczech.
    Parafialne szkolnictwo realizuje program w oparciu o podręczniki krajowe. Podręczniki i pomoce naukowe otrzymujemy z MEN.
    Niewątpliwie bardzo owocnie i w równie konkretnym wymiarze układa się współpraca ze Stowarzyszeniem "Wspólnota Polska". Coroczne dofinansowania projektów: szkolnych wycieczek, warsztatów dla nauczycieli, warsztatów choreograficznych dla dzieci, pozwalają nam ciekawiej i na lepszym poziomie prowadzić działalność dydaktyczno-wychowawczą.
    Wiele ośrodków otrzymuje podręczniki i inne pomoce naukowo-dydaktyczne z Fundacji "Semper Polonia" i placówek konsularnych. Pragnę w tym miejscu złożyć podziękowania: Wydziałowi do spraw Polonii w MEN (pani Elżbiecie Bober i pani Krystynie Petri), Prezesowi Stowarzyszenia "Wspólnota Polska" - panu prof. A.Stelmachowskiemu oraz na ręce pani Joanny Wójtowicz - Centrum Polonijnemu w Lublinie.
    Wymienione organizacje i osoby to główne źródła optymizmu, pełne zrozumienia naszych spraw - nauczycieli PMK, którzy pracują społecznie. Bez tego wsparcia kondycja języka polskiego w Niemczech byłaby niewątpliwie gorsza.
    Jak już wspomniałam wcześniej w zjeździe uczestniczyły liczące się organizacje oświatowe: Związek Nauczycieli i Pedagogów (o nim zapewne powie w swoim referacie pani przewodnicząca Barejko), Polska Macierz Szkolna, Towarzystwo Szkolne "Oświata". Niemniej niech mi będzie wolno na podstawie materiałów zjazdowych powiedzieć o niektórych z nich.

Polskie Towarzystwo Szkolne "Oświata"

    Polskie Towarzystwo Szkolne PTS "Oświata" zostało założone w 1895 roku. W 1939 zostało zdelegalizowane przez władze hitlerowskie. Wznowienie działalności nastąpiło w 1988 roku.
    Działalność Towarzystwa prowadzona jest bezinteresownie przez grono entuzjastów i sympatyków, ludzi oddanych idei krzewienia kultury polskiej.
    Zadaniem statutowym "Oświaty" jest nauczanie języka polskiego dzieci i młodzieży berlińskiej.
    Obecnie w 8 filiach szkoły w Berlinie uczy się około 300 dzieci. Pod opieką 25 osobowej kadry z wyższym wykształceniem pedagogicznym, młode pokolenie uczy się języka polskiego, podstaw geografii i historii Polski. W okresie 15-letniej działalności powojennej zdobywało wiedzę w szkółkach około 1500 uczniów.
    Otworzenie nowych klas w nowych filiach jest możliwe, gdy zgłosi się co najmniej 12 osób do proponowanej klasy.
    Przy PTS "Oświata" działa założony przez panią Reginę Mikielewicz w roku 1989 teatr dziecięco-młodzieżowy "Bez Paniki".
    Od roku 2000 teatr prowadzony jest przez pana Przemysława Walkowicza. Od początku swojej działalności teatr wystawił już około 10 sztuk, które uświetniły polskie imprezy kulturalne w Berlinie.

Polska Macierz Szkolna

    Po II wojnie światowej na terenie Niemiec Zachodnich przebywało około 2 mln Polaków. Szczególną wówczas rolę w organizowaniu życia kulturalno-oświatowego odegrało miejscowe polskie duchowieństwo jako inicjator pracy z dziećmi i młodzieżą. W obliczu postępującej dezorganizacji Polonii w latach 50 i 60 i trudności w utrzymaniu szkolnictwa polonijnego, duchowieństwo przejęło szereg szkółek polonijnych.
    W ten sposób szkolnictwo parafialne uratowało część z zagrożonych likwidacją szkółek Zjednoczenia Polskich Uchodźców. Owocem prac grupy, działaczy skupionych przy Komisji Oświatowej Zjednoczenia Polskich Uchodźców było zarejestrowanie 15 maja 1969 roku Polskiej Macierzy Szkolnej w Niemczech. Pierwszym Prezesem Polskiej Macierzy Szkolnej na kraje zachodnie został Jego Ekscelencja Ksiądz Arcybiskup dr Szczepan Wesoły. Po prawnym usankcjonowaniu Polska Macierz Szkolna w Niemczech przejęła istniejące już szkoły i grupy młodzieżowe w Hannowerze, Hildesheimie i Mannheimie oraz utworzyła sieć nowych szkółek.
    W latach 70-tych działały 23 punkty szkolne obejmujące 620 dzieci, kadra nauczycielska liczyła 21 nauczycieli i 10 wychowawców kolonijnych.
    Obecnie Polska Macierz Szkolna prowadzi działalność oświatową dla 330 dzieci w 11 punktach szkolnych Nadrenii-Westfalii z 14 osobową kadrą nauczycielską. Punkty szkolne PMSz. mieszczą się przy Polskich Misjach Katolickich.
    3-go lipca 2004 Polska Macierz Szkolna przyjęła pod swoje skrzydła istniejący od wielu już lat w Duisburgu zespół folklorystyczny "Perełka".
    Organizacja jednak pomimo jej uszczuplenia działa bardzo aktywnie kontynuując jej cele i założenia statutowe: pielęgnowanie klimatu wiary, tradycji i kultury narodowej, przekazywanie patriotyzmu.
    Polska Macierz Szkolna w Niemczech działa bezinteresownie. Jej finansowanie odbywa się poprzez subwencje otrzymywane z Ministerstwa Niemieckiego, które przeznaczone są w całości na wynagrodzenia dla nauczycieli.
    Ponadto niewielkim źródłem dochodów są składki członkowskie oraz pomoc finansowa ze strony Senatu Polskiego poprzez Wspólnotę Polską, która wspiera działalność programową Macierzy.

    Od siedmiu lat systematycznie odbywają się warsztaty metodyczne dla nauczycieli PMK prowadzone przez metodyków PCN w Lublinie, a od 2003 roku również szkolenia katechetów przygotowywane przez zespół specjalistów Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Po raz szósty w tym roku spotkają się dziecięco-młodzieżowe zespoły folklorystyczne na warsztatach choreograficznych w ośrodku Concordia. Warsztaty prowadzone przez dyrektora artystycznego zespołu "Mazowsze" zgromadziły w ubiegłym roku ponad 100 dzieci.

Przydatność warsztatów metodycznych dla działalności szkółek polonijnych

    Warsztaty te, dla nas, nauczycieli języka polskiego w Niemczech, mają szczególne znaczenie, gdyż często są jedyną okazją do pogłębiania naszej wiedzy nauczycielskiej. Większość z nas nie ma możliwości uczestniczenia w innych kursach, czy szkoleniach, organizowanych na terenie Polski. Dlatego kursy tutaj organizowane niezmiernie pomagają nam ubogacić warsztat nauczycielski, a przez to umożliwić naszym uczniom lepsze przyswojenie wiedzy i połączyć ją z umiejętnością wykorzystania w praktyce. Spotkania te pozwalają nam również rozwijać nasze zainteresowania i zdolności.
    Pracując w tak nietypowych warunkach, jakimi są zajęcia z języka ojczystego dla osób przebywających poza granicami kraju lub ucząc języka polskiego jako języka obcego, ważne jest, by umieć dotrzeć do każdego ucznia i zachęcić go do nauki. Zajęcia nasze nie są zajęciami obowiązkowymi, są nadprogramowe i najczęściej odbywają się wieczorami lub w weekendy. Uczniowie poświęcają swój wolny czas, aby w nich uczestniczyć. Ważne jest więc, by nasze lekcje były atrakcyjne i zachęcały uczniów do nauki języka polskiego. Warsztaty metodyczne pozwalają pogłębiać nasze umiejętności zawodowe oraz poznawać nowe, ale sprawdzone metody nauczania dzieci i młodzieży, które są zarówno interesujące jak i efektywne. Uczymy się zastępować tradycyjne wykłady prowadzeniem zajęć z dużym udziałem ćwiczeń praktycznych. W czasie kursów kładzie się duży nacisk na samodzielną pracę uczniów oraz na ćwiczenia w grupach często o zmiennym składzie. Zapoznajemy się także z nowymi grami i zabawami edukacyjnymi ułatwiającymi naukę.
    W dzisiejszym świecie, gdzie każde dziecko posiada umiejętność posługiwania się komputerem, równie przydatne są szkolenia dotyczące komputerowych programów edukacyjnych oraz programów ułatwiających tworzenie własnych ćwiczeń.
    Wielką zaletą tych warsztatów jest również to, iż prowadzone są w formie zajęć lekcyjnych, na których występujemy w roli uczniów, co pomaga nam zrozumieć uczucia, odczucia oraz sposób myślenia dzieci i młodzieży podczas wykonywanych zadań i ćwiczeń.
    Otrzymane w czasie kursów materiały szkoleniowe i pomocnicze oraz skrypty są pomocne w naszej pracy nauczycielskiej. Oprócz wszystkich wykładów, ćwiczeń i zajęć bardzo duże znaczenie ma również osobisty kontakt. Przyjeżdżając z całych Niemiec mamy okazję do wymiany doświadczeń, do podzielenia się własnymi spostrzeżeniami i pomysłami.

    Wszelka wiedza, jaką zdobywamy na kursach metodycznych, przyczynia się do ubogacenia naszego warsztatu nauczycielskiego i zachęca dzieci i młodzież do nauki języka polskiego. Najlepszym odzwierciedleniem tego jest coraz większa liczba uczniów w naszych szkółkach.

    Od 16 lutego 2002 roku działa Zespół Roboczy d/s Nauczania Języka Polskiego przy Ambasadzie RP w Niemczech.
    W skład tego zespołu wchodzą osoby odpowiadające za nauczanie w istniejących na terenie Niemiec organizacjach oświatowych.

• Polska Macierz Szkolna: mgr Ewa Miżejewska, mgr inż. Józef Malinowski;
• Chrześcijańskie Centrum Krzewienia Kultury, Tradycji i Języka Polskiego: mgr Halina Koblenzer, prof. dr hab. Piotr Małoszewski;
• Związek Nauczycieli i Pedagogów: mgr Liliana Barejko-Knops;
• Polskie Towarzystwo Szkolne "Oświata": mgr Barbara Rejak, mgr Małgorzata Staszak;
• Polskie Stowarzyszenie Szkolne "Sawa": Waldemar Malinowski.

W spotkaniach w/w zespołu uczestniczą również:

• rektor PMK w Niemczech ks. Prałat Stanisław Budyń;
• przewodniczący Chrześcijańskiego Centrum ks. prałat dr Ryszard Mroziuk;
• kierownik Wydziału Kultury Ambasady RP;
• kierownik Wydziału Konsularnego;
• II sekretarz Ambasady RP;
• konsulowie polonijni ze wszystkich Konsulatów Generalnych RP w Niemczech.

Spotkania odbywają się dwa razy w roku. Przedmiotem tych spotkań jest:

1. przedstawienie aktualnych przepisów regulujących nauczanie języków obcych w ramach szkolnictwa niemieckiego, ze szczególnym spojrzeniem na aspekt nauczania języka polskiego,



2. nierówność przepisów w poszczególnych krajach związkowych, które stosuje się do nauczania języka polskiego (bardzo niekorzystne w Bawarii i Badenii-Wirtembergii),



3. niekorzystny i wprowadzający zamęt podział zajęć z języka polskiego na zajęcia z języka ojczystego oraz z języka polskiego jako obcego.

    Podział ten przyczynia się do znacznego zróżnicowania traktowania nauczania j.polskiego w poszczególnych krajach związkowych. Tu należy postulować o używanie określeń:

- Polnischunterricht (nauczanie języka polskiego);
- Herkunftssprache (język pochodzenia);
- Erste Sprache (pierwszy język).

    Podczas pierwszych spotkań zespołu zwrócono uwagę na brak konstruktywnej współpracy pomiędzy polonijnymi organizacjami oświatowymi. Nie ma wymiany doświadczeń i informacji np. dotyczących projektów edukacyjnych i źródeł finansowania projektów.
    Członkowie zespołu formułowali konkretne postulaty pod adresem Ambasady RP i własnych organizacji, czyniąc je odpowiedzialnym za ich realizację. Oto niektóre z nich:

• wydanie przez Urząd Pełnomocnika Rządu Federalnego d/s Kultury odpowiednich dyrektyw referatowi K-46 odpowiedzialnemu za wspieranie Polonii, a umożliwiających realizację projektów edukacyjnych,
• oddziaływanie na władze poszczególnych landów na rzecz zapewnienia nauczania języka polskiego aż do matury,
• opracowanie i opatrzenie komentarzem broszury przepisów dot. szkolnictwa, regulujących nauczanie językowe w Niemczech,
• pozyskanie i udostępnienie wytycznych do prowadzenia zajęć,
• opracowanie projektu kulturalnego promującego język polski w Niemczech i Rok Polski.

    Decyzję o powstaniu forum podjęto 6.03.2004 r. w Berlinie podczas spotkania zespołu roboczego d/s nauczania języka polskiego w Niemczech. W zamierzeniu pomysłodawców biuletyn służyć ma jako forum dla osób i organizacji zajmujących się nauczaniem oraz popularyzacją jęz. ojczystego wśród społeczności polskiej w Niemczech.
    Biuletyn "Forum języka polskiego w Niemczech" rozpowszechniany jest comiesięcznie pocztą elektroniczną.

Dane statystyczne dotyczące liczby uczniów i nauczycieli

Rodzaj szkoły lub inne formy nauczania języka polskiego	Liczba uczniów	Liczba nauczycieli
Szkoły podległe MENiS	835	75
Punkty nauczania języka polskiego przy PMK	2300	150
Punkty nauczania katechezy przy PMK	3600
PMK (zespoły taneczne i folklorystyczne, chóry, itp.)	2600
Szkoła Polskiego Stowarzyszenia Szkolnego "Oświata", Berlin	300	25
Publiczne szkoły niemieckie (Związek Nauczycieli Języka Polskiego i Pedagogów)	2300	28
Polsko-Niemieckie Stowarzyszenie "Podium"	120	1
Polska Macierz Szkolna	330	14
VHS (Volkshochschule)	5640	39
Ogółem	18025	332

    Podczas III Forum Oświaty w Paryżu pani prof. Krystyna Jaworska z Mediolanu mówiła:
"Najbardziej oczywistym wydaje się przyjęcie roli pomostu pomiędzy kulturą, w której się żyje, a tą, w której było się wychowanym. Koniecznym jednak warunkiem jest znajomość kultury ojczystej. Dlatego rola wychowania i szkolnictwa polonijnego jest tak niezmiernie ważna. Zachowanie własnej tożsamości nie oddala nas od kultury i tradycji, w której żyjemy, ale wręcz zezwala nam na pełniejsze uczestniczenie w życiu danej społeczności. Stajemy się wówczas bogatsi i ubogacamy innych".

    Pozostając w kręgu III i IV Forum Oświaty pragnę przypomnieć, że poruszony został problem konieczności organizowania się środowisk nauczycieli, powoływania stowarzyszeń, jeśli nauczyciele chcą prowadzić skuteczny lobbing w swoich krajach, jeśli chcą być zauważeni i liczyć się w stosunkach z władzami swych landów, stanów czy krajów zamieszkania. Podkreślano, że w traktatach negocjacyjnych należy uwzględniać interesy Polonii, w tym nauczanie języka polskiego.

mgr Halina Koblenzer